Dogodilo se na današnji dan – 31. jul

Danas je petak, 31. jul 2026. godine, 212. dan u godini. Do kraja godine ima još 153 dana.

1489 – Španski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo na svom trećem putovanju u Novi svet otkrio je ostrvo koje je nazvao Trinidad.

1556 – Umro je Ignasio de Lojola, osnivač jezuitskog reda (Societas Iesu), osnovanog 1534. godine. U mladosti je vodio aktivan i raspusan život kao profesionalni vojnik. Kao španski oficir ranjen je u borbi, nakon čega je hodočastio u Svetu zemlju i započeo studije teologije u Barseloni i na pariskoj Sorboni, gde je stekao zvanje magistra teologije. Za generala (starešinu) jezuitskog reda izabran je 1541. godine i tu dužnost obavljao je do smrti. Izradio je ustav jezuitskog reda i priručnik pod nazivom Duhovne vežbe za vladavinu nad samim sobom.

1684 – U borbi protiv Turaka poginuo je Vuk Mandušić, uz Stojana Jankovića i Iliju Smiljanića jedan od najomiljenijih junaka uskočke epske poezije.

1784 – Umro je francuski filozof i pisac Deni Didro. Izraženo nepoverljiv prema svakoj vrsti religioznosti, bio je jedan od vodećih predstavnika prosvetiteljstva u predrevolucionarnoj Francuskoj, inspirator i glavni urednik velike francuske Enciklopedije, objavljene između 1751. i 1772. godine u 28 tomova. Kao protivnik klasičnih autoriteta i tradicionalizma, znatno je uticao na raspoloženje građanstva u borbi protiv Starog režima. U filozofskim raspravama razvijao je materijalističko-naturalističke ideje, a u esejima i književnim delima zalagao se za novu kulturu zasnovanu na strogom racionalizmu. Dela: Pismo o slepima na pouku onima koji vide, Razgovor Dalambera i Didroa, Misli o tumačenju prirode, Dalamberov san, Žak fatalista, Ramoov sinovac, Saloni.

1849 – U bici kod Šegešvara poginuo je mađarski pisac i revolucionar srpskog porekla, major mađarske revolucionarne vojske Šandor Petefi. Rođen je 1823. godine kao Aleksandar Petrović, od oca Srbina i majke Slovakinje. Sa 15 godina postao je vojnik. Prve pesme napisao je kao gimnazijalac i ubrzo postao jedan od najomiljenijih i najčitanijih mađarskih pesnika. Pisao je i novele, romane i drame. Smatra se simbolom mađarskog romantizma. Dela: roman Krvnikovo uže i zbirke poezije Izabrane pesme, Petefijeve pesme, Apostol i Vitez Janoš.

1886 – Umro je mađarski kompozitor, pijanista i dirigent Franc List, muzičar romantičarskog opredeljenja i predvodnik Nove nemačke škole, pijanistički virtuoz koji je izgradio modernu klavirsku tehniku i znatno uticao na razvoj evropske muzike. Stvorio je simfonijsku poemu i novu koncepciju sonate i koncerta. Dela: klavirske kompozicije Godine hodočašća, Ljubavni snovi i Sonata u h-molu; simfonije Faust i Dante; simfonijske poeme Prelidi, Mazepa i Taso; Mađarske rapsodije, kao i niz klavirskih koncerata, oratorijuma, misa i solo pesama. Napisao je više studija i eseja, kao i biografiju Frederika Šopena.

1912 – Rođen je američki ekonomista Milton Fridman, dobitnik Nobelove nagrade za ekonomiju 1976. godine i začetnik Čikaške škole ekonomije. Smatrao je da su čvrsta monetarna politika i potpuno povlačenje države iz ekonomije osnova stabilne ekonomske politike. Smatra se rodonačelnikom ekonomske koncepcije neoliberalizma. Dela: Studija o kvantitativnoj teoriji novca, Program za monetarnu stabilnost, Monetarna istorija SAD 1867–1960, Inflacija: uzroci i posledice, Dolari i deficiti, Optimalna količina novca i Kontrarevolucija u monetarnoj politici.

1914 – Vođu francuskih socijalista Žana Žoresa, koji je svim silama nastojao da spreči izbijanje Prvog svetskog rata, ubio je šovinistički fanatik. Bio je među retkim evropskim političarima koji su se dosledno zalagali za pacifističku viziju sveta. U francuskoj skupštini zalagao se za socijalno zakonodavstvo i antiklerikalne mere. Godine 1904. osnovao je list Imanite (L’Humanité), koji i danas izlazi. Dela: Dokazi (o Drajfusovoj aferi), Socijalističke studije, Nova armija i Socijalistička istorija Francuske revolucije.

1944 – Kao pilot savezničkog aviona, na borbenom zadatku, nad Mediteranom, poginuo je francuski pisac Antoan Mari Rože de Sent Egziperi, autor „Malog princa“, jednog od najlepših dečjih romana u svetskoj književnosti. Literata koji je odisao aristokratskim duhom u delima je veličao moralnu snagu lične žrtve i herojstva. Dela: „Pošta za Jug“, „Zemlja ljudi“, „Ratni pilot“, „Mali princ“.

1954 – Italijanska ekspedicija koju je predvodio Ardito Desio prva je uspela da osvoji himalajski vrh K-2.

1964 – Američka vasionski brod bez ljudske posade „Rendžer 7“ emitovao je prve snimke tamne strane Meseca.

1919 – U poraženoj Nemačkoj, posle Prvog svetskog rata, donet je Vajmarski ustav, kojim je uspostavljena republika i ukinuto carstvo.

1921 – Rođen je britanski pravnik Piter Benenson, osnivač međunarodne organizacije za zaštitu ljudskih prava Amnesti internešnel.

1941 – Rajhsmaršal Herman Gering u Drugom svetskom ratu pismeno je naložio šefu policije Rajnhardu Hajdrihu da sačini nacrt plana „konačnog rešenja“, eufemističkog naziva za uništenje svih pripadnika jevrejskog naroda na teritorijama koje je kontrolisala nacistička Nemačka.

1971 – Američki astronauti Dejvid Skot i Džejms Irvin, članovi misije Apolo 15, postali su prvi ljudi koji su se vozili površinom Meseca. Više od šest časova proveli su u vožnji električnim lunarnim vozilom.

1974 – Stupio je na snagu sporazum o prekidu vatre između Turske i Grčke na ostrvu Kipar.

1991 – Predsednici Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Američkih Država, Mihail Gorbačov i Džordž Buš, potpisali su u Moskvi sporazum o ograničenju nuklearnog oružja velikog dometa.

1997 – Umro je bivši vijetnamski car Bao Daj, poslednji monarh Vijetnama, koji je formalno vladao zemljom pod francuskom kolonijalnom upravom. Posle četiri decenije u izbeglištvu umro je u vojnoj bolnici u Parizu.

2002 – Tokom posete Meksiku, papa Jovan Pavle II proglasio je za svetitelja Huana Dijega, seljaka iz 16. veka. To je bio prvi slučaj da je Rimokatolička crkva za sveca proglasila osobu sa američkog kontinenta.

2008 – Umrla je Zlata Bartl, tvorac jednog od najpoznatijih proizvoda nekadašnje Jugoslavije – Vegete. U istraživačkoj laboratoriji „Podravke“ krajem pedesetih godina 20. veka osmislila je taj proizvod, koji je našao svoje mesto na tržištima više od 40 zemalja i postao sinonim za dodatak jelima.

2020 – Preminuo je Miodrag Živković, srpski i jugoslovenski skulptor i univerzitetski profesor. Autor je brojnih monumentalnih spomenika širom Srbije i nekadašnje Jugoslavije, među kojima su spomenici u Šumaricama kod Kragujevca, na Kadinjači, na Tjentištu, kao i Spomenik pilotima – braniocima Beograda iz 1941. godine.

2022 – Poginuo je Ajman al Zavahiri, vođa Al Kaide posle smrti Osame bin Ladena 2011. godine, a prethodno njegov najbliži saradnik. Optuživan je za ulogu u bombaškim napadima na američke ambasade u Keniji i Tanzaniji 1998. godine, kao i za napade na Sjedinjene Američke Države 11. septembra 2001, kada su avioni koje je otela Al Kaida izazvali smrt oko 3.000 ljudi. FBI je raspisao nagradu od 25 miliona dolara za informacije koje bi dovele do njegovog hapšenja. Egipatski vojni sud osudio ga je na smrt u odsustvu 1999. godine. Prethodno je odslužio trogodišnju zatvorsku kaznu zbog posedovanja ilegalnog oružja. Rođen je 1951. godine u Egiptu, a po obrazovanju je bio lekar i hirurg.

2024 – Ismail Hanije, politički lider Hamasa, ubijen je u Teheranu. Palestinac, rođen 1962. godine u porodici izbeglica iz Aškelona, u izbegličkom kampu Šati u Gazi, studirao je arapsku književnost na Islamskom univerzitetu u Gazi. Islamskom studentskom bloku, preteči Hamasa, pridružio se 1983. godine, a za političkog lidera Hamasa izabran je 2017. Od 2019. godine živeo je u egzilu u Kataru. Hanije je jedan u nizu ubijenih lidera Hamasa, posle Jahje Ajaša (1996), Ahmeda Jasina (2004), Abdel Aziza al Rantisija (2004) i Saleha al Arurija (2024).